خبرگزاری مهر- گروه استانها: «غدیر» یک مناسبت تاریخی و مذهبی نیست بلکه تفکر و گفتمانی به وسعت تاریخ است که إلی یوم القیامه ساری و جاری خواهد بود. انقلاب اسلامی ایران فرصتی را ایجاد کرد تا مبانی ناب دینی از جمله مسئله غدیر در جوامع بشری خاصه در میان ملتهای مسلمان تبلیغ و ترویج و عملی شود. مثلاً ابتکار «مهمونی غدیر» در دو سه سال اخیر صرفاً یک جشن نیست، بلکه فرصتی تازه برای معرفی سیره امیرالمؤمنین (ع)، تقویت انسجام اجتماعی و نمایش فرهنگ اسلامی به جهانیان است و سبک زندگی علوی را ترویج میکند.
اما این ایام فرصت خوبی برای تفکر در این موضوع است که چگونه باید فرهنگ و گفتمان غدیر را نه فقط در داخل بلکه برای ملتهای دنیا خاصه جوامع اسلامی تبلیغ و ترویج کنیم. کارشناسان قائلند که برای گسترش گفتمان غدیر به جای مرزبندی، باید بر مشترکات و مفاهیم ارزشی غدیر همچون عدالت، مبارزه با ظلم و دستگیری از مظلومان و ... تأکید شود تا مسلمین تحت لوای این مشترکات با هم متحد شوند.
غدیر را عموماً ذیل عنوان شیعه میشناسند لذا جا دارد به جای مصادره این واقعه تاریخی آن را از یک رخداد انحصاری فرقهای خارج کرده و به یک الگوی رهبری عادلانه و اخلاقی بسط دهیم، قطعاً مسلمانان را حول اندیشههای قرآنی غدیر جمع خواهد کرد. گسترش گفتمان غدیر این ظرفیت عظیم را لااقل در جوامع اسلامی دارد که باعث کاهش تنشهای مذهبی، افزایش مذاکرات علمی میان شیعه و سنی، تقویت همبستگی در میان چالشهای مشترک جهان اسلام نظیر استکبارستیزی و عدالتخواهی میشود. گسترش گفتمان غدیر، تفرقه را به فرصت و اختلافات تاریخی را به زمینههای تفاهم و همدلی تبدیل میکند و این، بزرگترین دستاورد وحدتآفرین غدیر است.
در خصوص بایستههای گسترش گفتمان غدیر، گفتگویی را با حجتالاسلام والمسلمین محمد زاهدیمقدم، عضو هیئت علمی گروه معارف اسلامی دانشگاه شهرکرد، مدرس حوزه علمیه استان چهارمحال و بختیاری، نویسنده و پژوهشگر دینی در استان داشتیم که از نگاه خوانندگان گرامی میگذرد.
* در خصوص شخصیت والای امیرالمومنین امام علی (ع) که برگزیده الهی برای جانشینی رسول خدا بودند، قدری توضیح بدهید.
در ابتدا خوب است به سبقه دینی حضرت اشاره کنم که امام علی (ع) اولین شخصی بودند که دعوت پیامبر به اسلام را پذیرفتند. در آن دوران حضرت نوجوانی بودند که ایمان آوردن ایشان در حقیقت جنگیدن با یک اندیشه و نظام قبیلهای است. یعنی در آن دوران نظامات قبیلهای هیچ جایگاهی برای نوجوان و جوان قائل نبود و رؤسای قبایل همه کاره بودند. لذا حضرت با این اقدام بافت اجتماعی و قبیلهای آن دوران را به چالش کشیدند و بر اهمیت اسلام و دین تأکید کردند.
نکته بعدی این است که آیات متعددی در شأن امیرالمومنین (ع) نازل شده و ابن عباس میگوید ۳۰۰ آیه در بیان فضائل و معرفی شخصیت ایشان داریم که در تفاسیر به تفصیل به این موضوع پرداخته شده است. حضرت از کودکی در دامان پیامبر گرامی اسلام پرورش یافتند و همین برای بیان شخصیت دینی و سبقه ایمانی ایشان کفایت میکند زیرا ظرف و مظروف قطعاً باید سنخیت داشته باشند. ایشان کاتب وحی بود و پیامبر اسلام این ماموریت اساسی را به ایشان سپرده بودند. حضرت در تمامی غزوات پیامبر اسلام شرکت کردند و نقش اصلی را در پیروزیهای مسلمانان داشتند، با قدرت و صلابت در برابر دشمنان ایستادند و فتح الفتوح جنگها را به ارمغان میآورد.
* پیامبر اسلام (ص) چگونه زمینه را برای معرفی امیرالمومنین به عنوان امام جامعه و جانشین خلف خودشان، فراهم ساختند؟
تصریح پیامبر (ص) بر وصایت و امامت امیرالمؤمنین از سالها قبل از واقعه غدیر خم آغاز شد. نباید تصور کنیم که معرفی امامت امیرالمؤمنین به غدیر گره خورده است بلکه مرحوم علامه عسگری اعلام میکند که پیامبر (ص) از همان اول که به پیامبری رسیدند به معرفی ولایت و وصایت امیرالمومنین پرداختند و روز غدیر خم درواقع اوج این معرفی محسوب میشود.
در منابع کلامی، تعبیر «وصی» که به امیرالمومنین نسبت داده میشود به معنی همه کاره در همه امور اعم از مسائل سیاسی و اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و ... است و علی (ع) در همه امور و عرصهها جانشین تمام و کمال رسول خدا شدند لذا رسالت و ولایت و امامت رسول الهی به طور کامل به علی (ع) تفویض میشود.
در حجةالوداع در سال دهم هجرت، پیامبر (ص) مأموریت یافتند که همه مردم را جمع کنند و به همگان ابلاغ کردند. پیامبر (ص) در آخرین حج خود اولاً مأمور شدند که مناسک حج را به مردم آموزش دهند تا هرگونه تحریف و انحراف در این آیین شبههزدایی شود؛ دوم، امیرالمومنین را به عنوان وصی و جانشین خویش معرفی کنند.
پیامبر (ص) در خطبه غدیر تصریح دارند که امامت و وراثت را تا روز قیامت در فرزندانم به جا گذاشتم یعنی ابلاغ ایشان مختص حاضران نبود و غائبان را نیز تا روز قیامت باید تحت پوشش قرار دهد و اینجاست که پیام غدیر محدود به تاریخ صدر اسلام نیست و تا قیامت باید ساری و جاری باشد.
* این تأکید وجود دارد که واقعه غدیر را باید به عنوان یک گفتمان معنایی و ارزشی نگاه کنیم و مورد تحلیل و بررسی قرار دهیم، در این خصوص چه توضیحی دارید.
غدیر مجموعهای از مفاهیم و معانی، معارف و ارزشهای الهی است که خاصه در خطبه غدیر بروز و ظهور دارد و لذا باید به عنوان یک مکتب و گفتمان به آن نگاه شود و مبانی و اصول بسیار مهمی همچون امامت و ولایت، هدایت، عدالت، مسئولیتپذیری در قبال جامعه و افراد، علم در مقابل جنگ و ... در خود دارد.
عید غدیر هم همچون قربان عید مسلمانان است اما متأسفانه در مواردی به گفتمانی برای اختلاف بین جریانهای جهان اسلام تبدیل شده است یعنی وقتی صحبت از غدیر میشود، بحث امامت برجسته میشود و اختلافات نمود مییابد. این در حالیست که مسئله غدیر باید محور وحدت جهان اسلام قرار گیرد و مسلمانان میتوانند انبوهی از معانی و مفاهیم مشترک غدیر را استخراج کنند و همین مشترکات،محور وحدت و اتحاد شود. مفاهیمی چون عدالتگستری، رسیدگی به مظلومان و مستمندان، مبارزه با نظام فکری جاهلان و بها دادن به علم و دانش برای مبارزه با جهل و نادانی از جمله ارزشهای والای غدیر است که میتواند به عنوان محور وحدت قرار گیرد.
* در خصوص ظرفیتهای وحدت آفرین گفتمان غدیر که جوامع اسلامی تحت لوای آن باید متحد شوند، بیشتر توضیح دهید.
در این راستا خواص و نخبگان خاصه حوزویان و دانشگاهیان که اندیشه و فکر جامعه را راهبری میکنند، وظایفی به مراتب سنگینتر و دشوارتر دارند و باید در این مسیر، کارهای پژوهشی و مطالعاتی انجام دهند که در این راستا استفاده از ظرفیت دانشمندان اهل سنت نیز موضوعیت دارد. استخراج بار معنایی و فکری خطبه غدیر و برگردان آن به زبانی ساده، کاربردی و قابل استفاده برای عموم جامعه از دیگر راهکارهای مهم است. بنابراین تولید دانش مشترک با رفع نقاط اختلاف برای شیعیان و اهل سنت نقش مهمی در اشاعه مکتب غدیر دارد.
* رسانهها چه نقشی در تبلیغ و ترویج گفتمان غدیر بر عهده دارند؟
امروز ارزشها و مفاهیم گاه ضد انسانی و ضد اخلاقی از طریق امپراطوری رسانه دنیای غرب در اذهان و قلوب ملتها نقش میبندد و همه میدانیم و میبینیم که رسانه قادر است جای حق و باطل را عوض کند و حقایق را وارونه جلوه میدهد. باید بتوانیم از ظرفیت عظیم رسانه در جهت نشر ارزشهای والای اخلاقی و دینی از جمله نشر گفتمان غدیر بهره ببریم. یعنی در قالبهای رسانهای باید مانند دنیای غرب خوب کار کنیم و برای همه انسانها برنامه داشته باشیم.
تولید محتواهای قوی و جهانی در قالبهای زیبای هنری درباره واقعه غدیر در این عصر موضوعیت دارد چرا که زبان هنر گیرایی و جذابیت بالایی داشته و پیام را بهتر منتقل میکند و متاسفانه دشمنان دین و انسانیت موفق شدند با بهرهگیری از زبان هنر و قالبهای مختلف رسانهای به نظر مفاهیم ضد دینی و اشاعه اسلامهراسی و شیعههراسی بپردازند.
در این راستا افراد خوشفکر و خوشقلم و افراد مستعد باید به کار گرفته شوند و از این بستر جدی بتوانیم گفتمان غدیر را در فضای عمومی تا میتوانیم گسترش دهیم و هر کسی باید احساس وظیفه کند.
* با وجود تأکید بر جهانیسازی گفتمان غدیر اما به نظر میرسد که ما هنوز در گسترش این گفتمان در کشورمان هم چندان موفق نبودیم، در این خصوص دیدگاه شما چیست؟
بله باید گفت که در عرصه تربیتی و آموزشی نسبت به مسئله غدیر غفلت شده است و اگر قرار باشد به فرازی از خطبه غدیر ناظر بر تبیین و انتقال مفاهیم غدیر از پدران به فرزندان عمل کنیم باید بسیار قویتر کار شود. یک جزوه و کتابی که برای نوجوان دانشآموز یا جوان دانشجو جذاب و گیرا باشد هنوز نداریم. باید وجوه مشترک غدیر در بین اهل شیعه و سنی را استخراج کنیم و در مدارس و دانشگاهها اشاعه دهیم و دلها و فکرها را در این موضوع به هم نزدیک کنیم.
فرزندانمان را از هماکنون باید به گونهای آموزش دهیم که مسلمان شیعه و سنی در آینده بتوانند در کنار هم زیست مسالمتآمیز، گفتگو و گفتمان داشته باشند، وحدت آفرین باشند و موارد اختلافی به حداقل تقلیل یابد. پیامبر (ص) در خطبه غدیر از دادرسی به حق مظلومان و مستمندان سخن میگویند و چه خوب است که مسلمین جهان اعم از شیعه و سنی از این مبانی ارزشی برای تألیف قلوب و نزدیکی هر چه بیشتر بهره گیرند و افکار و قلبها را هر چه بیشتر به دستگاه امامت و ولایت نزدیکتر کنند.
* در خصوص راهکارهای اجتماعی و مردمی گسترش گفتمان غدیر قدری توضیح دهید.
همین جشنهای کیلومتری غدیر مصداقی بارز و آشکار از عزم اجتماعی و مردمی برای تبلیغ این واقعه مهم است. برپایی ایستگاهها و مواکب، پخش نذورات مردمی، اطعام غدیر و نظیر اینها علاوه بر تقویت همبستگی اجتماعی و ایجاد روحیه نشاط معنوی در جامعه، بازتاب گستردهای در سراسر عالم دارد و حقیقتاً مردم دنیا از این دست همایشها و برنامههای مردمی در خیابانهای شهرها و روستاهای ایران در شگفتاند و همین امر باعث میشود خیلیها کنجکاو شوند و به سمت مطالعه و تحقیق درباره غدیر بروند که همین، یک تبلیغ مؤثر به شمار میرود.
ایرانیان به تأسی از سیره عملی کلام ائمه اطهار (ع) که همواره بر اطعام غدیر و برپایی کارهای عملیاتی برای پاسداشت این واقعه مهم اهتمام داشتند، در این ایام پای کارند و جشنهای کیلومتری را در جایجای کشور برپا میکنند.
نظر شما